Meere-hoofdorgel

      

Meere-hoofdorgel Het Meere-hoofdorgel.    

In 1816 maakte de orgelbouwer Abraham Meere uit Utrecht voor de kerk een één-klaviers-orgel.
In "Boekzaal der geleerde wereld", januari 1816, staat vermeld dat dit het 34e orgel van A. Meere Sr. is. Voordien zal de gemeentezang geleid zijn door een voorzanger, wiens ambt gecombineerd was met de functie van koster-schoolmeester.
Ook de fraaie orgelgaanderij met kolommen eronder en de borstwering zijn waarschijnlijk door Meere ontworpen.

Voor informatie over de Dispositie: zie onderaan.
Daar vind u ook de mogelijkheid om enkele composities te beluisteren.

In 1878 is door orgelmaker E. Leichel uit Duisburg een tweede klavier met vijf registers aangebracht. Toen werd ook de oorspronkelijke rode verflaag van de orgelkas omgezet in een eiken imitatie.

In 1954 had een ingrijpende restauratie plaats. De orgelmaker Sanders wijzigde, geheel volgens de toen heersende mode, het instrument drastisch. Van het Meere-hoofdwerk verving hij de Flute travers 8' door een Quintadeen 8' en werden de grootste Bourdon-pijpen buiten opzij van de kas geplaatst als vrij pedaal.
Van het Leichel-bovenwerk werden 8 voet-registers vervangen door toen in de mode zijnde registers als: Prestant 4 vt en Sexquialter, in neo-barokke stijl.

In de jaren zeventig was een ingrijpende integrale restauratie noodzakelijk. Er werd toen een rapport opgesteld door Hans van der Harst en Hans Kriek. In 1979 voltooide de orgelmaker Blank & Zoon uit Herwijnen een grote restauratie waarbij het instrument volledig werd teruggebracht naar de toestand van 1816. Bovendien was er een welkome uitbreiding: een bovenwerk van zes stemmen in Meere-stijl. Voor het maken ervan werd onderzoek gedaan bij het Meere-orgel van Sommelsdijk.

De jaatste restauratie dateert van 2009-2011.

Aan het begin van deze eeuw bleek het orgel opnieuw een aantal gebreken te vertonen: 
-          Een redelijk grote hoeveelheid stof had zich in het orgel verzameld, hetgeen de stemming beïnvloedde en op den duur ook de verdere werking van het orgel zou aantasten. 
-          De conducten waren ernstig door corrosie aangetast, tijdelijke noodreparaties waren reeds uitgevoerd, maar de windtoevoer naar de pijpen was door lekkages van de conducten aanmerkelijk verminderd. 
-          De blaasbalgen waren reeds vele malen plaatselijk (soms provisorisch) gerepareerd, maar desondanks was te vrezen dat door de vele lucht lekkages een groot tekort aan orgelwind kon worden verwacht.
-          Door de in 1979 gebruikte fabricage methode van de Vox Humana pijpen was de stemming van dit register dermate instabiel dat het nauwelijks bruikbaar was.

In 2007 werd een start gemaakt met de voorbereidingen van de zo noodzakelijke restauratie waarbij de hierboven genoemde problemen geëlimineerd moesten worden.

Dit resulteerde in een aanpak in twee fasen: allereerst de  vervanging van de conducten, gekoppeld aan een grote “schoonmaak” van het gehele orgel. De werkzaamheden hiervoor, uitgevoerd door Orgelmaker Henk van Eeken, startten in najaar 2009 en kwamen volgens planning gereed voor Kerst 2009, zodat tijdens de feestdagen het orgel ten volle benut kon worden. Zij het met zorgen rond de kwetsbare blaasbalgen en een niet functionerende Vox Humana.

De tweede fase van de restauratie ving aan begin 2011. Allereerst werden met moeite maar ook met hulp van een aantal vrijwilligers de drie balgen uit de toren gehaald. 

Via de deuropening tussen toren en de orgelgalerij en over de balustrade werden deze grote en zware balgen met een lift naar de begane grond gebracht, waarna ze op transport gingen naar de werkplaats van de orgelmaker in Herwijnen. Daar vond de restauratie plaats: Al het oude leer werd verwijderd en vervangen door nieuw leer van de juiste soort en speciaal gelooid.  Eind augustus werden de geheel gerestaureerde balgen weer in de balgenstellingen geplaatst en aangesloten op de windkanalen. Ook werd een nieuw luchtkanaal gemaakt tussen de orgelgalerij en de windmachine, zodat voortaan niet de koude lucht uit de toren maar warmere lucht uit de kerk aangezogen wordt. Dit heeft een positief energetisch effect want geen koude lucht uit de toren wordt nu de warmere kerk in gebracht.

Ondertussen werd in Herwijnen begonnen met de fabricage van alle pijpen voor de nieuwe Vox Humana. Dit geheel naar voorbeeld van de Vox Humana pijpen in het Meere orgel te Sommelsdijk, waardoor de bouwwijze van de pijpen volledig anders is dan het door Blank in 1979 gebruikte ontwerp. Als resultaat wordt verwacht dat de stemming van het register zeer stabiel zal zijn. Na fabricage van de nieuwe orgelpijpen werden deze geïntoneerd in de werkplaats van de orgelmaker en daarna weer in het orgel geplaatst.

Op 8 november 2011 werd het grote Meere-orgel opnieuw in gebruik genomen.

DISPOSITIE MEERE hoofdorgel

Hoofdwerk (C-f3):
Pijpwerk op C- en Cislade. C-gis tersopstelling in torens, vanaf a diatonisch aflopend.
Prestant 8 vt C-ais front, verder op laden Bourdon 16 vt Bas eiken. Discant metaal, gereconstrueerd Flute travers 8 vt Discant. Gereconstrueerd Holpijp 8 vt Geheel metaal Octaaf 4 vt Quint 3 vt Octaaf 2 vt Fluit 4 vt C-fis2 gedekt, verder open, conisch Cornet 3 st Discant. Gereconstrueerd Mixtuur 3-4-5 st Bas/Discant. Ongeveer drie koren 1816, verder gereconstrueerd Trompet 8 vt Bas/Discant.
Metalen koppen en stevels Metaal. Bekers C en Cis gereconstrueerd.

Bovenwerk (C-f3):
Lade en pijpwerk nieuw. C- en Ciskant diatonisch aflopend vanaf het midden.
Holpijp 8 vt C-H eiken, verder metaal Fluit 4 vt Conisch, open Carillon 3 st Discant.
Laagste koor gedekt tot e2 Woudfluit 2 vt C-H gedekt Flageolet 1 vt Vox Humana 8 vt Koppen en stevels metaal Pedaal (C-d1): Aangehangen.

Werktuiglijke registers: Tremulant (BW) Klavierkoppel
Windvoorziening: Drie spaanbalgen
Toonhoogte: a 1 = 440 Hz.
Temperatuur: Werckmeister III

Samenstelling vulstemmen:
Mixtuur 3-4-5 st C 1 3/5' – 1 1/3' – 1' C 2 2/3' –2' - 1 3/5' - 1 1/3' c1 4' - 2 2/3' –2' - 1 3/5' - 1 1/3' c2 5 1/3' – 4'- 3 1/5'- 2 2/3'- 2'
Cornet: c1 2 2/3'- 2'- 1 3/5'
Carillon: c1 4'- 1 3/5'- 1'

De informatie over het secretaire-orgel vindt u op Meere-koororgel.

Download